రాజ్ నాథ్ సింగ్ కూ, పల్లంరాజుకూ పోలికేమిటి?!

జస్ట్... సరదాగా!                        

ఈ ఫొటోల్లోని వ్యక్తులను మీరు గుర్తుపట్టే ఉంటారు.

ఒకరు బీజేపీ అధ్యక్షుడు రాజ్ నాథ్ సింగ్.  ఇంకొకరు మానవవనరుల అభివృద్ధి మంత్రి మల్లిపూడి మంగపతి పల్లంరాజు.  ఒకాయన ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందినవారు. ఇంకొకాయన తూర్పుగోదావరి జిల్లా పిఠాపురానికి చెందినవారు. ఇద్దరి వయస్సులో పదకొండేళ్ళ తేడా ఉంది. రాజ్ నాథ్ సింగ్ 1951లో జన్మిస్తే పల్లంరాజు 1962లో జన్మించారు.

ఇద్దరి పేర్లలో రాజు ఉన్నాడు, ఇద్దరూ మంచి ఒడ్డూ పొడవూ ఉంటారు. సరే, బట్టతల కనిపిస్తూనే ఉంది. వీటిల్లో విశేషం ఏమీలేదు కానీ,  ఇంకేవో  పోలికలు వీరి మధ్య ఉన్నాయని మీకు అనిపించడంలేదా?

ఇద్దరి మధ్య అచ్చుగుద్దినట్లు పోలికలు ఉన్నాయని నేను కూడా చెప్పడం లేదు సుమండీ. ఆ మాటకొస్తే ఒక తల్లికి పుట్టిన అన్నదమ్ముల మధ్య కూడా పోలికలు అచ్చుగుద్దినట్లు ఉండాలనేమీలేదు. విడి విడిగా కళ్ళు, ముక్కు, నోరు, చెవులు, నుదురు  పోల్చి చూస్తే  వీరిద్దరి మధ్యా తేడాలు తప్పకుండా కనిపిస్తాయి.

కనీసం, ఒకరిని చూస్తే ఇంకొకరు గుర్తొచ్చేంతగానైనా వీరి మధ్య పోలిక లేదంటారా?

హంతకునికి డబ్బు సంచులిచ్చి పంపిన ఓ భారత కథ

 భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం చట్టం ముందు అందరూ సమానమే. అందులో కుల, మత, లింగ, ధనిక, పేద తేడాలు లేవు. అయితే, ఈ నీతిని ఉల్లంఘించేవారూ ఉన్నా, అది వేరే చర్చ.  మరి ‘మహాభారత రాజ్యాంగం’ ప్రకారం కూడా చట్టం ముందు అందరూ సమానమేనా? 

కాదని ‘నాడీజంఘుడు అనే కొంగ-గౌతముడు అనే బ్రాహ్మణు’ని కథ చెబుతుంది. మహాభారతం, శాంతిపర్వం, తృతీయాశ్వాసంలో ఈ కథ ఉంది.

సంగ్రహంగా కథ ఇదీ:  గౌతముడు కులధర్మం వదిలేసి ఒక బోయను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. ధనసంపాదన కోసం కొంతమంది వర్తకులతో కలసి దేశాంతరం బయలుదేరాడు. వారు ఒక కీకారణ్యంలోంచి వెడుతుండగా ఒక అడవి ఏనుగు వారి మీదపడింది. ప్రాణభయంతో తలోవైపుకీ చెదిరిపోయారు. గౌతముడు ఒంటరిగా ముందుకు సాగాడు. అలసిపోయి ఒక పెద్ద మర్రి చెట్టు కింద ఆగాడు. ఆ చెట్టు మీద నివసించే నాడీజంఘుడు అతనిని చూసి జాలిపడ్డాడు. ఆతిథ్యమిచ్చి అలసట తీరేలా సేవలు చేశాడు. నీకు కావలసినంత ధనమిస్తాడని చెప్పి తన మిత్రుడైన విరూపాక్షుడనే రాక్షసరాజు దగ్గరకు పంపించాడు. రాక్షసరాజు అతనికి మోయలేనంత ధనమిచ్చి పంపించాడు. తిరిగి మర్రిచెట్టు దగ్గరకు వచ్చిన గౌతముని నాడీజంఘుడు యధాప్రకారం ఆదరించాడు. గౌతమునిలో ఒక దుర్మార్గపు ఆలోచన పుట్టింది. బాగా బలిసి ఉన్న ఈ కొంగ తనకు కడుపునిండా ఆహారమవుతుందనుకున్నాడు. నిద్రపోతున్న కొంగను కట్టెతో  బాది చంపేశాడు. మాంసం వలిచి మూట కట్టుకుని డొక్కను అక్కడే వదిలేసి ప్రయాణమయ్యాడు.

రోజూ తన దగ్గరకు వచ్చే నాడీజంఘుడు ఎంతకూ రాకపోయేసరికి విరూపాక్షుడు కీడు శంకించాడు. ఏం జరిగిందో తెలుసుకురమ్మని భటులను పంపించాడు. కొంగ డొక్కను చూసిన భటులకు జరిగింది అర్థమైంది. గౌతముడే కొంగను చంపి ఉంటాడని గ్రహించిన భటులు అతన్ని వెతికి పట్టుకుని బంధించి విరూపాక్షుని ముందు నిలబెట్టారు. ‘ఈ కృతఘ్నుని చంపి తినెయ్యకుండా నా దగ్గరకు ఎందుకు తీసుకొచ్చా’రని విరూపాక్షుడు అన్నాడు. ‘మాకు మాత్రం నీతి లేదా? ఈ పాపాత్ముని శరీరాన్ని మేమెలా తింటా’మని భటులు అన్నారు. అతన్ని తీసుకెళ్లి  గాయాలు అయ్యేలా ఒక ఎత్తైన ప్రదేశం నుంచి కిందికి తోసేశారు. ఆకలితో నకనకలాడుతూ ఆ సమీపంలోనే తిరుగుతున్న కుక్కలు కూడా అతన్ని సమీపించడానికి ఇష్టపడలేదు.

మిత్రుని మరణానికి దుఃఖించిన విరూపాక్షుడు కొంగ డొక్కను తెప్పించి దహనసంస్కారాలు చేశాడు. అంతలో ఇంద్రుడు అక్కడికి వచ్చాడు. నాడీజంఘుడు నీకే కాదు, బ్రహ్మకు కూడా మిత్రుడే, అతడు తనను చూడడానికి ఈ రోజు రాకపోవడంతో బ్రహ్మ ఆందోళన పడుతున్నాడని చెప్పాడు. నువ్వు నాడీజంఘునికి దహనసంస్కారం చేసి వెళ్ళిన తర్వాత దగ్గరలోనే ఒక ఆవుదూడ తల్లి గోవు దగ్గర పాలు తాగుతుండగా దాని మూతికి అంటిన పాల నురగ గాలికి ఎగిరివెళ్లి చితి మీద పడిందనీ, దాంతో నాడీజంఘుడు బతికాడనీ , ఇప్పుడు నీ దగ్గరకు వస్తున్నాడనీ చెప్పాడు.

నాడీజంఘుడు వచ్చాడు. తనవల్ల బ్రాహ్మణునికి ఇంతటి దుర్దశ కలిగినందుకు నొచ్చుకున్నాడు. అతన్ని విడిచి పెట్టేలా వరమిమ్మని ఇంద్రుని కోరాడు. బ్రహ్మ ఉద్దేశం కూడా అదేనని దివ్యదృష్టితో తెలుసుకున్న ఇంద్రుడు నాడీజంఘుని కోరిక తీర్చాడు. విరూపాక్షుడు భటులను పంపించి గౌతముని డబ్బు మూటలు తెప్పించి అతనికి ఇప్పించాడు. గౌతముడు వాటిని మోసుకుంటూ, మాటి మాటికీ వెనుదిరిగి చూస్తూ తొట్రుపడుతూ వెళ్లిపోయాడు.

కృతఘ్నుని దేహాన్ని కుక్కలు కూడా తాకవని చెప్పడం ఈ కథలోని ప్రధాన ఉద్దేశం.  దాంతోపాటే, పశుపక్షులలో కూడా దయ, క్షమ ఉంటాయనీ;  మిత్రధర్మాన్ని, అతిథి మర్యాదను అవి కూడా పాటిస్తాయనీ చెబుతోంది. రాక్షసులను ‘మనుషుల్ని తినే వారుగా’  చిత్రిస్తూనే వారికీ  నీతి, మిత్రధర్మం ఉంటాయని అంటోంది. అలాగే ఒక వ్యక్తి భ్రష్టుడు, కృతఘ్నుడు, హంతకుడు కావడానికి కులంతో సంబంధంలేదని కూడా చెబుతోంది. అంతవరకు బాగానే ఉంది. కానీ హత్య వంటి తీవ్ర నేరానికి పాల్పడిన గౌతముని శిక్షించకుండా విడిచి పెట్టడం, పైగా డబ్బు మూటలు ఇచ్చి మరీ పంపించడం నేటి మన అవగాహన రీత్యా ఆశ్చర్యకరంగానే ఉంటుంది. ‘చట్టం ముందు అందరూ సమాను’లన్న సహజన్యాయాన్ని ఇది తలకిందులు చేస్తోంది.

అది ఆ కాలపు నీతి అనీ, ఇప్పుడు కుల,మత,లింగ వివక్షకు తావులేని కొత్త నీతిని తెచ్చుకున్నాం కనుక పాత కథలు తవ్వుకోనవసరం లేదనీ ఎవరైనా అనచ్చు. పైపైన చూస్తే ఇది సమంజసంగానే కనిపిస్తుంది. కానీ కాస్త లోతుకు వెడితే అలా అనిపించదు. ఇవి పాతకథలే అయినా ఇలాంటివి  పొందుపరచిన భారత, భాగవత, రామాయణాదులు ఇప్పటికీ ప్రవచన, వ్యాఖ్యాన, కళారూపాలలో  ప్రచారంలోనే ఉన్నాయి. కాకపోతే, నేటి సామాజిక, రాజకీయ వాతావరణంలో ఇబ్బందికరంగా తోచే విషయాలను దాచి, పాక్షికంగా మాత్రమే వాటిని ప్రచారంలో ఉంచడం జరుగుతోంది. మరోవైపు, ఆ రచనల లోని  ఆధిపత్య భావజాలానికి వ్యతిరేకంగా పీడిత వర్గాలు పోరాడుతున్నాయి. ఆ రచనల  విశిష్టతను బోధించే సామాజికవర్గాలకూ, వీరికీ మధ్య అర్థవంతమైన  సంభాషణ జరగడం లేదు.  రెండూ పరస్పర శత్రుశిబిరాలుగా  కొనసాగుతున్నాయి.  పీడితవర్గాలు ఆ రచనలలోని చెడును ఎత్తి చూపుతుంటే, వాటి సమర్థకులు మంచిని మాత్రమే చూడమంటున్నారు. కుల, మత, ప్రాంత, లింగభేదాలకు అతీతంగా అందరినీ ఆలోచింపజేసే నీతి, రాజనీతి, ధర్మం, మానవీయ విలువలకు సంబంధించిన అనేక మంచి విషయాలు ఈ రచనల్లో ఉన్నాయి.  అయినాసరే, తమకు ప్రతికూలమైన విషయాలు వాటిలో ఉన్నప్పుడు పీడిత సామాజికవర్గాలు ఉదారబుద్ధితో కేవలం మంచిని మాత్రమే చూడడం సాధ్యమేనా?

అదీగాక, ఈ రచనలను మన దేశ సాంస్కృతిక, జ్ఞాన వారసత్వంలో భాగంగా గుర్తించినప్పుడు ఈ వారసత్వానికి పాత/కొత్త అన్న హద్దులు ఎలా గీస్తాం? అది మంచిదీ కాదు, సాధ్యమూ  కాదు. వాటిని దేశ వారసత్వంగా గుర్తించినప్పుడు నేటి ప్రజాస్వామిక యుగ లక్షణానికి అనుగుణంగా అన్ని సామాజికవర్గాలూ ఆ వారసత్వంపై హక్కుదారులే అవుతారు. ఇంకాస్త సూటిగా చెప్పాలంటే ఒక దళితుడు, లేదా మరో పీడితవర్గానికి చెందిన వ్యక్తి భారత,భాగవత, రామాయణాదులను సొంత ఆస్తిగా భావించుకునే  అవకాశం ఉండాలి. అంటే, వారికి ప్రతికూలమైన అంశాలను తొలగించి ఆ రచనలను ‘కుల తటస్థం’గా మార్చాలి. మొత్తం సాంస్కృతిక వారసత్వాన్నే  ప్రజాస్వామికీకరించి దానిని ఉమ్మడి వారసత్వంగా మార్చాలి.

అలా అనడం తేలికే కానీ, అందుకు ఏం చేయాలన్నదే అసలు ప్రశ్న.  ప్రతికూల కథలను, ఘట్టాలను తొలగించడం ఒక మార్గమా? అలా అయితే, ఆ రచనలకు, అందులోని భావాలకూ గల చారిత్రకతకు నష్టం కలుగుతుంది. వాటిని అన్నిటినీ ఒకచోట పొందుపరచి అనుబంధంగా ఇస్తూనే వాటిని ఆమోదయోగ్యం కానివిగా ప్రకటించి కుల తటస్థ పాఠాన్ని రూపొందించడం మరో మార్గమా?

మొదట ఉమ్మడి పాఠం అవసరాన్ని అందరూ గుర్తించగలిగితే, అది ఎలా చేయాలన్నది తర్వాతి ప్రశ్న.

                                                              ('సూర్య' దినపత్రికలో ఫిబ్రవరి 10, 2013న ప్రచురితం)

                                                                                                      

హోం మంత్రిత్వం నుంచి చిదంబరంను ఎందుకు తప్పించారు?

హైదరాబాద్, దిల్ సుఖ్ నగర్ లో గురువారం నాడు రెండు బాంబు పేలుళ్లు జరిగి 16 మంది చనిపోవడం, 120 మంది గాయపడడం ఊహించని ఘాతుకం. సామాన్యజనానికి ఇప్పటికీ ఉగ్రవాదుల రూపంలో మృత్యువు అడుగడుగునా పొంచి ఉందనడానికి ఇది నిదర్శనం. మృతుల కుటుంబాలకు, గాయపడినవారికి సానుభూతి తెలియజేయడం కన్నా మనం చేయగలిగింది లేదు.

కేంద్రం రాష్ట్రానికి నిర్దిష్టంగా ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారం ఎందుకు ఇవ్వలేకపోయింది;  కిందటి సంవత్సరం ఉగ్రవాదులు దిల్ సుఖ్ నగర్ ప్రాంతంలో రెక్కీ నిర్వహించినట్టు సమాచారం ఉన్నా, రెక్కీ నిర్వహించిన ఇండియన్ ముజాహిదీన్ ఉగ్రవాదులు పలువురు తీహార్ జైలులో ఉన్నా బాంబు పేలుళ్లను ఎందుకు నివారించలేకపోయారన్న ప్రశ్నలపై చర్చ జరుగుతోంది. రాష్ట్ర పోలీసుల వైఫల్యం ఉందా అన్న చర్చ కూడా వినిపిస్తోంది. ఇలాంటి సందర్భాలలో వైఫల్యం ఎక్కడ ఉందో పోలీస్, ఇంటెలిజెన్స్ వర్గాలకే తప్ప మామూలు మనుషులకు తెలిసే అవకాశం లేదు. ఎన్నో ఉగ్రవాద ఘాతుకాలను ఇంటెలిజెన్స్, పోలీస్ వర్గాలు ముందుగానే నిరోధించగలిగాయనీ, వాటికి ప్రచారం, ప్రశంస ఉండవనీ, ఎంత అప్రమత్తంగా ఉన్నా ఒక్కోసారి ఇలాంటివి జరుగుతూనే ఉంటాయనీ ఆ వర్గాలు అంటూ ఉంటాయి. కానీ అమెరికా, బ్రిటన్ లాంటి దేశాల అనుభవంతో పోల్చితే ఇది పస లేని వాదంగానే తేలిపోతుంది. నిఘాలో, నిఘా యంత్రాంగంలో ఎక్కడో లోపం ఉండడం తప్ప ఈ వైఫల్యానికి మరో కారణం ఊహించలేం.

సరే, ఈ చర్చను నిపుణులకు వదిలేద్దాం. మామూలు మనుషులు కూడా వేయదగిన ప్రశ్నఒకటుంది.  హోం మంత్రిత్వం నుంచి చిదంబరం ను తప్పించి, సుశీల్ కుమార్ షిండేకు ఆ బాధ్యత ఎందుకు అప్పగించారు?

26/11 ముంబై బాంబు పేలుళ్లపై వెల్లువెత్తిన జనాగ్రహానికి స్పందించి మన్మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వం శివరాజ్ పాటిల్ స్థానంలో చిదంబరంను హోం మంత్రిగా నియమించింది. శివరాజ్ పాటిల్ అసమర్థ హోం మంత్రి అన్న విమర్శలు అప్పటికి కొంతకాలంగా ఉన్నాయి. రోజుకు నాలుగైదు రకాల దుస్తులు మార్చడంలో ఉన్న శ్రద్ధ ఆయనకు పోలీసింగ్ పై లేదని అనేవారు. 26/11 ఘటన జరిగిన రాత్రి కూడా ఆయన దుస్తులపై మోజుకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చారట. ఎట్టకేలకు ఆయనను తప్పించారు. మరుసటి సంవత్సరం ఎన్నికలు జరగబోతున్నాయి కనుక, శివరాజ్ పాటిల్ ను కొనసాగించి మరిన్ని విమర్శలు మూటగట్టుకోవడం పార్టీకి ప్రయోజనకరం కాదన్న దృష్టి కూడా ఈ మార్పును ప్రభావితం చేసి ఉండచ్చు. అదే సమస్య. ఎన్నికల దృష్టి  దేశ అంతర్గత భద్రతకు సంబంధించిన నిర్ణయాలను సైతం ప్రభావితం చేయగలిగేలా ఉండడమే విషాదం.

చిదంబరం నిజంగానే వ్యవస్థలో కొన్ని కీలకమైన మార్పులు తీసుకు రావడానికి ప్రయత్నించారు. నేషనల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఏజెన్సీ(ఎన్.ఐ.ఏ) ఏర్పాటు, నేషనల్ సెక్యూరిటీ గార్డ్స్(ఎన్.ఎస్.జీ)ను దేశంలోని పలు రాష్ట్రాలకు విస్తరింపజేయడం, తీర రక్షణ వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడం, ఇంటెలిజెన్స్ వర్గాల మధ్య సమన్వయ, సహకారాలు పెరగడానికి చర్యలు తీసుకోవడం వగైరాలు వాటిలో కొన్ని. అయితే, ఎన్.ఐ.ఏ గొప్పగా ఫలితాలు సాధించలేదన్న విమర్శ కూడా ఉంది. అందుకు కారణాలను సంస్థాగతంగానే వెతకవలసి ఉంటుంది. నేషనల్ కౌంటర్ టెర్రరిస్ట్ సెంటర్(ఎన్.సీ.టీ.సీ)ను ఏర్పాటు చేయాలన్న ప్రతిపాదనకు మాత్రం రాష్ట్రాలనుంచి వ్యతిరేకత వచ్చింది. హైదరాబాద్ ఘటన దరిమిలా అది కూడా చర్చలోకి వస్తోంది. వెంటనే ఎన్.సీ.టీ.సీ ఏర్పాటుకు చర్యలు తీసుకోవాలని చిదంబరం ప్రధానికి లేఖ రాసినట్టు సమాచారం.

వ్యవస్థలో సమూల పరివర్తన తేవడానికి సమయం పడుతుంది. హోం మంత్రిగా చిదంబరం ఆ పరివర్తన ప్రయత్నం పై పట్టు సాధించి దానిని మరింత ముందుకు తీసుకు వెళ్ళే పనిలో తలమునకలవుతూ ఉంటారనడంలో సందేహం లేదు. ఇంతలోనే ఆయనను హోం మంత్రిత్వం నుంచి ఎందుకు తప్పించినట్టు? మంత్రుల నియామకం, శాఖల కేటాయింపు ప్రధాని విశేషాధికారంలోకి వస్తాయి కనుక ప్రశ్నించడానికి వీలులేదన్న మాట నిజమే. అయినాసరే, హైదరాబాద్ ఘటన నేపథ్యంలో చిదంబరంను హోం మంత్రిత్వం నుంచి తప్పించడం లోని ఔచిత్యాన్ని సందేహించకుండా ఉండడం కష్టం.

ఒక కారణం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఆర్థికమంత్రిగా ఉన్న ప్రణబ్ ముఖర్జీని రాష్ట్రపతిని చేశారు కనుక, ఆయన తర్వాత  ప్రధాని దృష్టిలో చిదంబరమే ఆర్థికమంత్రిత్వ శాఖకు సహజమైన ఛాయిస్ కావడంలో మామూలు పరిస్థితులలో ఆశ్చర్యం లేదు. ఇదే సమయంలో టైమ్ మ్యాగజైన్ మన్మోహన్ సింగ్ ఆర్థికరంగంలో గొప్పగా ఏమీ సాధించలేదంటూ ముఖపత్ర కథనాన్ని ప్రచురించింది. చిదంబరానికి తిరిగి ఆర్థికమంత్రిత్వం అప్పగించడం ద్వారా ఆ అప్రతిష్ట నుంచి కొంతైనా బయటపడచ్చని మన్మోహన్ సింగ్ అనుకుని ఉండచ్చు. అంటే వ్యక్తిగత ఇమేజ్ కోసం హోం మంత్రిత్వశాఖను, దేశభద్రతా ప్రయోజనాలను పణంగా పెట్టారా అన్న అభిప్రాయం కలుగుతుంది. 26/11 తర్వాత ఉగ్రవాదుల దాడులు పూర్తిగా తగ్గకపోయినా వెనకటితో పోలిస్తే, తగ్గుముఖం పట్టాయనే చెప్పవచ్చు. చిదంబరంను హోం మంత్రిత్వ శాఖనుంచి తప్పించడానికి అది కూడా ఒక కారణం కావచ్చు. ఉగ్రవాదుల దాడులు తగ్గాయన్న ప్రభుత్వం భరోసా రాష్ట్రపతి పార్లమెంట్ ప్రసంగంలో కూడా వ్యక్తం కావడం గమనార్హం. ఆ ప్రసంగం రోజునే హైదరాబాద్ లో బాంబు పేలుళ్లు జరిగాయి.

చిదంబరంను తప్పించి షిండేను హోం మంత్రిని చేయడంలో మన్మోహన్ సింగ్ క్షేత్రవాస్తవికతను సరిగా అంచనా వేయలేకపోయారా? అదే నిజమైతే అంతకంటే దురదృష్టం ఉండదు.

పోలిక చూడండి...సరిగ్గా 2009 ఎన్నికలముందే, 26/11 దాడులను పురస్కరించుకుని అసమర్థ హోం మంత్రిగా ముద్రపడిన శివరాజ్ పాటిల్ ను తప్పించారు. ఇప్పుడు 2014 ఎన్నికలముందు, హైదరాబాద్ బాంబు పేలుళ్ళ నేపథ్యంలో హోం మంత్రిగా షిండే సమర్థతపై విమర్శలు పుంజుకుంటున్నాయి. కొన్ని సందర్భాలు పునరావృతమవుతాయంటారు. ఇది అలాంటి ఒక సందర్భం కావచ్చు. శివరాజ్ పాటిల్ విషయంలో తీసుకున్న చర్యనే షిండే విషయంలోనూ తీసుకుంటారా?! వేచి చూడవలసిందే.

ఇండియన్ ముజాహిదీన్ లాంటి టెర్రరిస్టు మాడ్యూళ్లను ఒక్కటి కూడా లేకుండా తుడిచిపెడతామని ఇప్పుడు శపథం చేస్తున్నారు.  ఇలాంటి శపథం చేయడం ఇది ఎన్నోసారి? ఉగ్రవాదుల దాడులు తగ్గుముఖం పట్టడంతో మాడ్యూళ్ళ వేట మందగించిందని అనుకోవాలా?! 

జలియన్ వాలా బాగ్ లో ఏం జరిగింది?

బ్రిటిష్ ప్రధాని డేవిడ్ కెమెరాన్ ఫిబ్రవరి 20న అమృతసర్ లోని జలియన్ వాలా బాగ్ స్మారక నిర్మాణాన్ని  సందర్శించి అమరవీరులకు నివాళి అర్పించారు. 1919 ఏప్రిల్ లో జరిగిన జలియన్ వాలా బాగ్ ఊచకోత బ్రిటిష్ చరిత్రలోనే అత్యంత సిగ్గుమాలిన ఘటనగా సందర్శకుల పుస్తకంలో రాశారు. ఆయన భారతదేశానికి క్షమాపణ చెబితే బాగుండేదని కొందరు అన్నారు. స్మారకస్థలిని సందర్శించి, అమరవీరులకు నివాళి అర్పించడం క్షమాపణ చెప్పడంతో సమానమేనని ఒక రిద్దరు అన్నారు. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, ఈ దారుణ ఘటన జరిగిన గత 94 ఏళ్లలో జలియన్ వాలా బాగ్ మృతులకు నివాళి అర్పించిన  తొలి బ్రిటిష్ ప్రధాని ఆయనే.

ఇంతకీ జలియన్ వాలా బాగ్ లో ఏం జరిగిందో, దాని పూర్వాపరాలు ఎలాంటివో క్లుప్తంగా చెప్పుకుందాం:

1919 ఏప్రిల్ 13, ఆదివారం... హిందువులు, సిక్కులూ కూడా పవిత్రంగా భావించే బైశాఖి దినం. గాంధీ నాయకత్వంలో రౌలట్ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన ఆందోళన పంజాబ్ తదితర ప్రాంతాలలో హింసాత్మక రూపం ధరించగా, పంజాబ్ లో సైనిక శాసకునిగా జనరల్ రెజినాల్డ్ డయ్యర్ ను నియమించారు. డయ్యర్ అమృతసర్ లో బహిరంగ సమావేశాలు నిషేధించాడు. ఆ సంగతి తెలియని 10 వేల మంది హిందువులు, సిక్కులు జలియన్ వాలా బాగ్ లో సమావేశమయ్యారు. అది మూడు వైపులా అయిదడుగుల ఎత్తు గోడలున్న మైదానం.

డయ్యర్ ఓ యాభైమంది సైనికులతో వచ్చి మైదానం ప్రవేశ ద్వారాన్ని కమ్మేశాడు. బయటకు వెళ్లడానికి అదొక్కటే మార్గం. చెదిరిపోమని కనీసం ఒక్క హెచ్చరిక కూడా చేయకుండా కాల్పులకు ఆదేశించాడు. గూర్ఖా, బలోచీ రెజిమెంట్లకు చెందిన భారతీయ సైనికులు పది నిమిషాలపాటు కాల్పులు జరిపారు. దాదాపు తూటాకు ఒకరు చొప్పున నేల కొరిగారు. 379 మంది మరణించినట్టు, వెయ్యి మంది గాయపడినట్టు అధికారికంగా ప్రకటించారు. అనధికారికంగా ఈ సంఖ్య ఇంకా ఎక్కువ.

ఈ ఘటనకు పూర్వ రంగం:

1919 ఫిబ్రవరిలో నాటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ లో రౌలట్ బిల్లుల్ని ప్రవేశపెట్టింది. వాటి ప్రకారం, ఎవరైనా దేశద్రోహచర్యలకు పాల్పడినట్టు ఏ చిన్న ఆధారం దొరికినా, విచారణ లేకుండా అరెస్ట్ చేయచ్చు. అప్పీలుకు కూడా అవకాశం ఇవ్వకుండా రెండేళ్ళు జైల్లో పెట్టచ్చు, రౌలట్ అనే జడ్జీ నాయకత్వంలో రూపొందిన బిల్లులు కనుక వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు.

అప్పుడప్పుడే అనారోగ్యం నుంచి కోలుకుంటున్న గాంధీ ఆ బిల్లులకు వ్యతిరేకంగా సత్యాగ్రహం ప్రారంభించడానికి నిర్ణయించారు. మొదట వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ సాయం కోరారు. పటేల్ సరే ననడంతో  20 మందిని సమావేశపరచి సత్యాగ్రహానికి సంసిద్ధం చేశారు. వారిలో కవయిత్రి సరోజినీ నాయుడు కూడా ఉన్నారు. 1857 తర్వాత మొదటిసారిగా వీరందరూ బ్రిటిష్ చట్టాలను ధిక్కరిస్తున్నట్టు బహిరంగంగా ప్రకటించారు. ఈ ఘటన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యచరిత్రను గొప్ప మలుపు తిప్పుతుందని గాంధీ ఊహించారు.

అయితే, చట్ట ధిక్కారానికి కాంగ్రెస్ సిద్ధం కాలేదు. దాంతో సత్యాగ్రహ సభ పేరుతో గాంధీ కొత్త సంస్థను ఏర్పాటుచేశారు. ఢిల్లీ వెళ్ళి వైస్రాయిని కలసి రౌలట్ బిల్లులపై వ్యతిరేకత తెలిపారు. అదే సమయంలో మహమ్మదాలీ జిన్నా, శ్రీనివాస శాస్త్రి ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ లో బిల్లులకు వ్యతిరేకంగా ప్రసంగించారు. గాంధీ అక్కడినుంచి మద్రాసు వెళ్లారు. అక్కడ రాజగోపాలాచారికి అతిథిగా ఉన్నారు. అప్పుడే రౌలట్ బిల్లులలో ఒకదానిని చట్టం చేసినట్టు గాంధీకి తెలిసింది. మరునాడు, మార్చ్ 23న తెల్లవారుజామున 'నిద్రకూ, మెలకువకూ మధ్య' గాంధీకి ఒక ఊహ కలిగింది. మరుసటి ఆదివారం సమ్మెచేయమని యావద్భారతానికీ పిలుపు ఇవ్వాలనుకున్నారు. రాజగోపాలాచారి అందుకు ఆమోదం తెలిపారు. మార్చ్ 30న సమ్మెకు పిలుపు ఇచ్చిన గాంధీ తర్వాత దానిని ఏప్రిల్ 6కు మార్చారు. అయినాసరే ఢిల్లీ మద్దతుదారులు మార్చ్ 30నే సమ్మెకు సిద్ధమయ్యారు.

సమ్మె పిలుపుకు భారతదేశం అత్యద్భుతంగా స్పందించింది. మిగిలిన చోట్ల కంటే పంజాబ్ ఎక్కువగా అట్టుడికింది. గాంధీ మద్రాసు నుంచి బొంబాయి చేరుకున్నారు. పంజాబ్ వచ్చి అక్కడి ఉద్రిక్తతను చల్లార్చవలసిందిగా పంజాబ్ నాయకులు గాంధీపై ఒత్తిడి తెచ్చారు. గాంధీ ఏప్రిల్ 8న మహదేవ్ దేశాయిని వెంటబెట్టుకుని పంజాబ్ కు రైలులో బయలుదేరారు. బ్రిటిష్ అధికారులు ఆయన పంజాబ్ ప్రవేశాన్ని నిషేధించి బలవంతంగా తిరిగి బొంబాయి పంపేశారు. ఆ సందర్భంలో గాంధీ కొంత దూరం గూడ్సు బండిలో ప్రయాణం చేశారు.

పంజాబ్ లో హింస చెలరేగింది. అయిదారుగురు యూరోపియన్లను హతమార్చారు. మిస్ షేర్వుడ్ అనే ఆంగ్ల యువతిపై అత్యాచారం జరిగింది. జనరల్ సర్ రెజినాల్డ్ డయ్యర్ ను పంజాబ్ లో సైనిక శాసకునిగా నియమించారు.

ఆ తర్వాత...

జలియన్ వాలా బాగ్ ఊచకోతపై దర్యాప్తుకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం హంటర్ కమిషన్ ను నియమించింది. దానికి నిర్దేశించిన విచారణాంశాలపై అసంతృప్తి ప్రకటించిన కాంగ్రెస్ సొంతంగా దర్యాప్తు జరపడానికి నిశ్చయించి గాంధీ, మోతీలాల్ నెహ్రూ, చిత్తరంజన్ దాస్, ఎం.ఆర్. జయకర్, అబ్బాస్ త్యాబ్జీలతో కమిటీని వేసింది. కమిటీ పని భారాన్ని చాలావరకు గాంధీయే మోశారు. మూడు మాసాలపాటు పంజాబ్ లో తిరిగి ప్రత్యక్ష సాక్షులను విచారించి నివేదికను తనే తయారు చేశారు. జలియన్ వాలా స్మారక నిర్మాణానికి విరాళాలు సేకరించారు. మొదట్లో అందుకు తగిన స్పందన లేకపోవడంతో అవసరమైతే తన అహ్మదాబాద్ ఆశ్రమాన్ని అమ్మేసి అయినా నిధులు సమకూర్చుతానని గాంధీ ప్రకటించారు. అప్పుడు జనం ముందుకు వచ్చారు. 

1920 మే నెలలో హంటర్ కమిషన్ నివేదిక వెలువడింది, గాంధీ నివేదికలోని అంశాలనే అది ధ్రువీకరించింది. అయితే పంజాబ్ గవర్నర్ మైకేల్ ఒడ్వయర్ ను నిర్దోషిగా పేర్కొని విడిచిపెట్టింది. డయ్యర్ ను సైనిక నాయకత్వం నుంచి తప్పించింది. 

కొసమెరుపు

బ్రిటన్ ఎగువసభ(హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్) డయ్యర్ ఊచకోతకు మెజారిటీ వోటుతో ఆమోదం తెలిపింది. బ్రిటిష్ అభిమానులు అతనికి ఒక కరవాలాన్నీ, 20 వేల పౌండ్లనూ బహూకరించి సత్కరించారు! 

ప్రతి యుద్ధోన్మాదీ ఈ బాలచంద్రుని హత్యకు బాధ్యుడే

ఈ ఫోటోను ఈ పాటికి చాలామంది చూసి ఉంటారు. కడుపు తీపి తెలిసిన తల్లులు, తండ్రుల పేగు కదలి ఉంటుంది. ఇతని పేరు బాలచంద్రన్ ప్రభాకరన్. తమిళ టైగర్ల నాయకుడు వేలుపిళ్లై ప్రభాకరన్ కొడుకు. ఇతని పేరు వినగానే పల్నాటి యుద్ధంలో మరణించిన బాలచంద్రుడి పేరు గుర్తొస్తోంది కదూ. అయితే, పల్నాటి బాలచంద్రుడు యుద్ధం చేసి మరణించాడు. నిరాయుధుడైన ఈ బాలచంద్రుడు శ్రీలంక సైనికులకు చిక్కాడు. వారు అతనికి బిస్కట్లు ఇచ్చి ఆ తర్వాత దగ్గరనుంచి ఛాతీకి గురిపెట్టి అయిదు తూటాలు పేల్చి చంపారు! అలా చంపడానికి రెండు గంటల ముందు తీసిన ఫోటో ఇది. తన ఆయువు ఇక రెండు గంటలే నన్న సంగతి ఈ బాలచంద్రునికి తెలియదు.

చంపిన సైనికుల్లో కొందరైనా పిల్లల తండ్రులుంటారు. ఈ బాలుని చంపేటప్పుడు వాళ్ళకు తమ పిల్లలు గుర్తొచ్చేరో లేదో తెలియదు. చంపడానికి ముందూ, చంపిన తర్వాతా వారు ఈ బాలుని ఫోటోలు తీశారు. ఎందుకు తీశారనుకుంటున్నారా? ఈ ఫోటోలు పైవారికి చూపిస్తే వారికి పతకాలు, ప్రమోషన్లు, నగదు బహుమతులు లభిస్తాయి. వారిని దేశభక్తులుగా గుర్తిస్తారు. బాలుని రక్తం చవి చూసిన ఈ కర్కోటక చర్యనే దేశభక్తిగా గుర్తించవలసివస్తే అలాంటి 'దేశభక్తి'ని ఎవరు కోరుకుంటారు?! శ్రీలంక సైనికులే కాదు అనేక దేశాల సైనికులు ఇలాంటి 'దేశభక్తి'ని తరచు ప్రకటించుకుంటూనే ఉంటారు.

 సైనికులనే అనుకోవడం దేనికి? తెల్లని పంచె, లాల్చీ, కండువా ధరించి సంస్కారవంతులుగా, నాగరికులుగా కనిపించేవారిలో కూడా సైనికులను తలదన్నే కరకు గుండెల వాళ్ళు ఉంటారు. ఉదాహరణకు, జనతా పార్టీ అధ్యక్షుడు సుబ్రమణ్యం స్వామి లాంటివారు. తమిళ టైగర్లు ఇంతకంటే దారుణాలు చేశారని ఆయన అన్నారు. వారు పిల్లలకు కూడా సైనికశిక్షణ ఇచ్చి యుద్ధంలో ఉపయోగించుకున్నారనీ, ఈ బాలుడు కూడా 'క్రాస్ ఫైరింగ్' లో ప్రాణాలు కోల్పోయి ఉండచ్చనీ శ్రీలంక సైనికులను వెనకేసుకువచ్చారు. చొక్కా కూడా లేని ఈ బాలుడి ఫోటోలు చూస్తే ఇతడు యుద్ధంలో ఉన్నాడనీ, క్రాస్ ఫైరింగ్ లో చనిపోయాడంటే ఎవరూ నమ్మలేరు.

తమిళ టైగర్లు కూడా ఎన్నో ఘాతుకాలు చేసిన మాట నిజమే. అంతమాత్రాన ఈ బాలుని నిర్దాక్షిణ్య వధను సమర్థించగలమా? తమిళ టైగర్ల అధినేతను కూడా చంపేసి, తిరుగుబాటును నిర్వీర్యం చేసిన స్థితిలో ఈ బాలుని చంపవలసిన అవసరం ఏమొచ్చింది? పతకాలు, ప్రమోషన్లను మించి ఇంకే కారణం ఉంటుంది?

ఇంతకీ చంపడం, చావడం నిత్యకృత్యంగా, వీరోచితచర్యగా, గౌరవప్రదంగా భావించిన ఒకనాటి అనాగరిక దశనుంచి మనం ముందుకు వెళ్ళామా? అంతకంటే అనాగరిక, ఆటవిక దశకు తిరోగమించామా?

మహాభారతయుద్ధ సమయంలో కూడా అటువారు, ఇటువారు కూడా కొన్ని యుద్ధ నియమాలు పెట్టుకున్నారు. యుద్ధనీతి అవసరాన్ని గుర్తించారు. అక్కడక్కడ ఉల్లంఘనలు జరగడం వేరే విషయం. యుద్ధం వల్ల జరిగే జనక్షయాన్ని, ఇతర నష్టాలను  తలచుకుని ధర్మరాజే కాదు; మహావీరుడైన అర్జునుడు కూడా కలతచెందాడు. అయినాసరే, యుద్ధాన్ని, యుద్ధం పేరుతో జరిగే అనేకానేక అమానుషాలను దేశభక్తి పేరుతోనో, మరో పేరుతోనో నేటికీ సమర్థిస్తున్న మనం మహాభారతకాలం నుంచి ఎంత పురోగమించగలిగాం? నాగరికుల మనిపించుకోడానికి  మనం అర్హులమేనా?

బాలచంద్రుని నెత్తుటి  మరకలు అంటిన చేతులు కేవలం శ్రీలంక సైనికులవే ననుకోవడం పొరపాటు. ప్రపంచంలోని ప్రతి యుద్ధోన్మాది చేతులకూ అంటిన నెత్తుటి మరకలు అవి!

గాంధీ గురించి ఎంత తెలుసు?!

మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ గురించి మనలో ఎంతమందికి తెలుసు? తెలిసినా ఎంతవరకు తెలుసు?

ఎదుటివారి తెలియనితనాన్ని ఎత్తి చూపడానికి ఈ ప్రశ్నలు  వేస్తున్నానని దయచేసి అనుకోకండి. నన్ను కూడా కలుపుకునే ఆ ప్రశ్నలు వేశాను.  గాంధీ గురించి నాకేమీ తెలియదని-ఈ మధ్య ఆయన గురించి రాసిన ఒక పెద్ద పుస్తకాన్ని తెలుగులోకి అనువదించేవరకూ  నాకు కూడా తెలియదు. అనువదిస్తున్న రోజుల్లో నా అజ్ఞానానికి నన్ను నేను ప్రతిరోజూ నిందించుకున్నాను. విద్యార్థి దశనుంచీ గాంధీ గురించి ఈ దేశ ప్రజలకు సమగ్రంగా తెలియజెప్పని విద్యావ్యవస్థను నిందించాను.  గాంధీ గురించి తీయవలసినన్ని సినిమాలు తీయనందుకు సినిమారంగాన్ని నిందించాను. ఒక రాముడి కథలా, ఒక కృష్ణుడి కథలా గాంధీ కథను ప్రచారంలో ఉంచనందుకు ప్రచారసాధనాలను నిందించాను.

ఊరూరా గాంధీ శిలా విగ్రహాలను స్థాపించడం వల్లా, కరెన్సీ నోట్లపై గాంధీ బొమ్మ ముద్రించడం వల్లా ఆయన రూపం ఒక్కటే మనందరికీ బాగా తెలుసు. అందులోనూ తమాషా చూడండి...చేతిలో కర్ర, బోడి తల, బోసినవ్వు, మోకాలివరకు అంగోస్త్రంతో ఉన్న గాంధీ రూపం ఒక్కటే మనకు బాగా తెలుసు. పసిపిల్లలు కూడా చటుక్కున గుర్తించే ఆ రూపం మనలో ఎంతగా ముద్రపడిపోయిందంటే, పుడుతూనే గాంధీ ఆ రూపంతో పుట్టాడా అన్నంతగా!
బాల గాంధీ, కౌమార గాంధీ, యువ గాంధీ, నడివయసు గాంధీల ఫోటోలు చూపించి 'ఈయనే గాంధీ' అంటే, 'ఈయనేం గాంధీ?' అన్న ప్రశ్న ఎదురైనా ఆశ్చర్యం లేదు. సూటు, బూటు, క్రాపు, నల్లని మీసకట్టుతో ఉన్న గాంధీని గాంధీగా పోల్చుకోవడం ఈ రోజున చాలా కష్టం.

ఒక వ్యక్తి జ్ఞాపకాన్ని శిలా విగ్రహ రూపంలో ఘనీభవింపజేసే సంస్కృతి ఈ పరిస్థితికి కారణమా అనిపిస్తుంది. ఒక వ్యక్తిని శిలా విగ్రహంగా మార్చి -అది కూడా ఒకే ఒక రూపంలో, భంగిమలో- ఊరూరా ప్రతిష్టించడమంటే; అతని సమగ్రచరిత్రను, అతని ఆదర్శాలను, అతని ఆశయాలను ఆ విగ్రహం కింద సమాధి చేయడమే నని కూడా అనిపిస్తుంది. మా రోజూ వారీ కార్యక్రమాలకూ, రాజకీయాలకూ దయచేసి అడ్డు రావద్దని ప్రార్థించడానికా అన్నట్టుగా  జయంతికీ, వర్ధంతికీ ఆ వ్యక్తి మెడలో ఓ దండ వేసి దణ్ణం పెట్టడం జాతి ఆ వ్యక్తి పట్ల చూపించే కృతజ్ఞత!

దీనిని బట్టి  విగ్రహ సంస్కృతికీ విజ్ఞాన సంస్కృతికీ మధ్య ఆజన్మశతృత్వం ఏమైనా ఉందా అన్న అనుమానం కలుగుతుంది.

భారతదేశంలో గాంధీ నిర్వహించిన పాత్ర గురించే మనలో చాలామందికి తెలియవలసినంత తెలియనప్పుడు; ఆ పాత్రకు కావలసిన పూర్వరంగాన్ని, అనుభవాన్ని కల్పించిన గాంధీ దక్షిణాఫ్రికా జీవితం గురించి  తెలిసే అవకాశం అసలే లేదు. నిజానికి భారతదేశంలో గాంధీ నిర్వహించిన పాత్ర కన్నా దక్షిణాఫ్రికాలో నిర్వహించిన పాత్ర మరింత ఆసక్తికరం, మరింత నాటకీయం. గాంధీ యవ్వనంలో, నడి వయసులో నిర్వహించిన పోరాటం అది.

గాంధీ గురించి ఈ రోజున తెలుసుకోవడం ఏమంత కష్టం? ఆయన మీద వచ్చిన పుస్తకాలు ఎన్ని లేవు? అంతగా ఆసక్తి ఉన్నవారు చదువుకోవచ్చు కదా? అని ఈ పాటికి ఇది చదువుతున్నవారు అనుకోవచ్చు. నిజమే. పుస్తకాలు చాలానే ఉన్నాయి. అయితే పుస్తకాలు చదివే సంస్కృతి దేశంలో బలపడిందా? అందులోనూ ఉద్గ్రంథాలు చదివే ఓపిక, తీరిక జనంలో ఉన్నాయా? మౌఖిక ప్రచారం ద్వారా, కళారూపాల ద్వారా విజ్ఞాన వ్యాప్తి అవసరం ఈ దేశంలో అంతరించిందని చెప్పగలమా?...ఇలా ఎన్నో అనుమానాలు!

గాంధీ గురించిన కొన్ని ఆసక్తికర విషయాలను 'గాంధీని తెలుసుకుందాం' అనే శీర్షికతో అప్పడప్పుడు బ్లాగ్ పాఠకులతో పంచుకుంటే ఎలా ఉంటుందనిపించే ఈ ఉపోద్ఘాతం.

ఇప్పుడే మీకు ఇంకో విషయం కూడా తెలియజేయదలచుకున్నాను. నేను గాంధీ అభిమానినని చెప్పలేను. గాంధీకి వ్యతిరేకిననీ చెప్పలేను. గాంధీలో నాకు సరిపడని కొన్ని వైపరీత్యాలూ ఉన్నాయి. అయితే గాంధీ నిస్సందేహంగా నేటి తరం భారతీయులందరూ తెలుసుకోవలసిన, అధ్యయనం చేయదగిన వ్యక్తి.

నా ప్రతిపాదనపై దయచేసి మీ స్పందన తెలియజేయండి.

రాజమండ్రి నుంచి నల్లజెర్ల మీదుగా ఎప్పుడైనా ఏలూరు వెళ్ళారా?!

కొన్ని రోజుల క్రితం ఒక పెళ్ళికి వెళ్లడానికి హైదరాబాద్ నుంచి కారులో ఖమ్మం మీదుగా  కాకినాడకు బయలుదేరాం. అది  టూ లేన్ రోడ్డు. చాలావరకు బాగానే ఉంది కానీ కొన్నిచోట్ల దెబ్బతింది. దూరమూ, సమయమూ కలిసొస్తాయని ఈ రూటులో బయలుదేరాం.  అక్కడక్కడ రోడ్ల పరిస్థితి చూసిన తర్వాత అదే  పొరపాటైందనిపించింది. తిరుగు ప్రయాణంలో విజయవాడ మీదుగా వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాం.

 అలాగే తిరుగు ప్రయాణంలో రాజమండ్రి, కొవ్వూరు, పంగిడి, నల్లజెర్ల మీదుగా విజయవాడకు బయలుదేరాం. కొంతదూరం వెళ్ళిన తర్వాత,  ఈ రూటు కంటే ఖమ్మం రూటే వెయ్యిరెట్లు నయమనిపించింది.  భీమడోలు వరకూ కొన్ని చోట్ల రోడ్డు తవ్వేశారు.  దాంతో కంకర రాళ్ళు పైకి తేలాయి.  పెద్ద పెద్ద గోతులు, గతుకులు, మట్టి దిబ్బలు  ఏర్పడ్డాయి.  వాటి మీదనుంచి పడుతూ లేస్తూ ప్రయాణించడం మట్టి రోడ్లపై ప్రయాణం కన్నా కూడా అధ్వాన్నం అయింది.  ఎదురుగా ఏముందో కనిపించని స్థాయిలో లారీలు, బస్సుల వంటి భారీ వాహనాలు  కొన్ని అడుగుల ఎత్తున దుమ్ము రేపుతూ వెడుతున్నాయి. కారులో వెళ్ళే వారు విండో తలుపులు మూసుకున్నా, బస్సులు, లారీలు, ద్విచక్రవాహనాలపై వెళ్ళేవారు ఆ దుమ్ము కొట్టుకుంటూ, దానినే  పీలుస్తూ వెళ్లవలసిందే. అది వాళ్ళ ఆరోగ్యానికి ఎంత చెరుపు చేస్తుందో ఊహించుకోగలం.

దారి పొడవునా సేద్యపు నీటి కాలువలు ఉన్నాయి. వాటిల్లో నీరు ప్రవహిస్తోంది.  ఈ కాలువల నిర్మాణం కోసమే  అటూ ఇటూ కొంత మేర రోడ్డు తవ్వేసినట్టు అర్థమైంది. ఖమ్మం నుంచి వెళ్ళే రూటులో కూడా గోపాలపురం దాటిన తర్వాత  కొన్ని వేల గజాల మేర ఇలాగే రోడ్డు తవ్వేశారు.  విచిత్రం ఏమిటంటే నాలుగైదేళ్ళ నుంచీ ఈ రోడ్డు ఇదే స్థితిలో ఉంది. కాలువల నిర్మాణం పూర్తయినా తవ్వేసిన చోట్ల పక్కా రోడ్డు వేయలేదనీ,  ఈ దుస్థితికి అదే కారణమనీ అర్థమైంది. పక్కా రోడ్డు ఎందుకు వేయలేదంటే, కాలువల నిర్మాణం ఇరిగేషన్ శాఖ బాధ్యత. రోడ్డు నిర్మాణం రోడ్లు-భవనాల శాఖ బాధ్యత. ఆ రెండు శాఖల మధ్య సమన్వయం, సహకారం, ఉమ్మడి టైమ్ టేబుల్  లేవన్న మాట. ఇంతకు మించి మరో కారణం కనిపించడం లేదు. ఈవిధంగా రెండు శాఖలూ కలసి రోడ్డు వినియోగదారులకు నరకం చూపిస్తున్నాయి. వాళ్ళ ఆరోగ్యాలకు చెరుపు తెస్తున్నాయి. ఇరిగేషన్, రోడ్లు-భవనాల శాఖల మంత్రుల మధ్య కూడా సమన్వయం, సహకారం లేవని దీనినిబట్టి అనుకోవాలి.

ఏళ్ల తరబడిగా ఈ రోడ్డుమీద ప్రయాణించే జిల్లా, రాష్ట్రస్థాయి అధికారులు; రాజకీయనాయకులు ఈ సమస్యను ఎందుకు గుర్తించలేదో, పరిష్కారానికి ఎందుకు పూనుకోలేదో అర్థంకాదు. ప్రజల సౌకర్యాలపట్ల, ప్రజారోగ్యం పట్ల  ఖాతరు లేకపోవడం తప్ప ఇందుకు వేరొక కారణాన్ని ఊహించలేం.

ఇంతటితో అయిపోలేదు. ఈ రోడ్డు మీద ఇంతకంటే ఘోరమైన దృశ్యాలు కనిపించాయి. గౌరీపట్నంతో మొదలుపెట్టి  దేవరపల్లి దాటే వరకు తామర తంపరలా ఎన్నో స్టోన్ కటింగ్ యూనిట్లు కనిపించాయి. భారీ ఎత్తున రాళ్ళు కొట్టే కార్యక్రమం జరుగుతోంది. కనుచూపు మేర అంతటా మట్టి, దుమ్ము పేరుకుపోయాయి. రోడ్డు పక్కనే నివాసగృహాలు, పొలాలు, అరటితోటలు ఉన్నాయి. వేలాదిమంది జనం అక్షరాలా దుమ్ములో, మట్టిలో జీవిస్తున్నారు. విచిత్రం ఏమిటంటే అరటితోటల్లో ఎక్కడా ఆకుపచ్చదనం కనిపించలేదు. కొన్ని కిలోమీటర్ల మేర పచ్చని అరటి ఆకులు కాస్తా బూడిదరంగులోకి తిరిగిపోయాయి.

కొండల్ని పిండి చేసే ఇన్ని స్టోన్ కటింగ్ యూనిట్లకు, అందులోనూ నివాస ప్రాంతాల మధ్య ఎలా అనుమతి ఇచ్చారో తెలియదు. పర్యావరణవాదులు, ప్రజారోగ్యసంరక్షణవాదులు ఈ దారుణాన్ని ఎలా సహిస్తున్నారో తెలియదు. ఇక్కడి జనం ఎలా భరిస్తున్నారో అంతకంటే తెలియదు.

అసలు ఈ ప్రాంతంలో ప్రభుత్వమూ, అంచెలంచెల అధికారయంత్రాంగం  అనేవి ఉన్నాయా అన్నది మిలియన్ డాలర్ల సందేహం!

ఇంకో తమాషా చూసారా?! భీమడోలు దాటే వరకు అధ్వాన్నపు రోడ్డు మీద ఒళ్ళు హూనం చేసుకుంటూ, కారుకు దుమ్ముకొట్టుకుంటూ, కారు టైర్లకు నష్టం కలిగించుకుంటూ ప్రయాణం చేసి  ఎట్టకేలకు నాలుగు లేన్ల రోడ్డు మీదికి చేరుకుంటామా...అక్కడినుంచి హైదరాబాద్ వరకు అడుగడుగునా టోల్ గేట్ల చెల్లింపు! రాను పోనూ మొత్తం 600 రూపాయిలు టోల్ చెల్లించుకున్నాం. రోడ్డు సుఖానికి రుసుము వసూలు చేశారు సరే, రోడ్డు కష్టానికి పరిహారం ఎవరు ఇస్తారు?